Cố kết trong thí nghiệm 3 trục CU là gì, u bắt đầu ở thời điểm nào
Ngày đăng 17/08/2026
Trong thí nghiệm nén 3 trục CU (Consolidated Undrained), cố kết là giai đoạn sau khi mẫu đã bão hòa và trước khi cắt. Đây là giai đoạn rất quan trọng vì nó quyết định trạng thái ứng suất ban đầu của mẫu trước khi cắt CU.
1. Cố kết trong thí nghiệm CU là gì?
Sau khi mẫu đất đã được bão hòa, ta đặt một áp lực buồng σ3 và cho phép nước trong lỗ rỗng thoát ra ngoài.
Khi nước thoát ra, áp lực nước lỗ rỗng dư giảm dần và ứng suất hữu hiệu của đất tăng lên.
Có thể hình dung:
Tăng tải → phát sinh áp lực nước lỗ rỗng → nước thoát ra → u giảm → ứng suất hữu hiệu tăng → đất biến dạng/cố kết.
Theo nguyên lý ứng suất hữu hiệu: σ′=σ−u
Trong đó:
- σ′: ứng suất hữu hiệu
- σ: ứng suất tổng
- u: áp lực nước lỗ rỗng
2. Trong CU, cố kết khác với cắt như thế nào?
Đây là điểm rất quan trọng.
Giai đoạn cố kết:
Cho nước thoát.
DrainedMục đích là cho mẫu đạt trạng thái cố kết dưới áp lực xác định.
Giai đoạn cắt CU:
Không cho nước thoát.
UndrainedMục đích là xác định sức chống cắt và sự phát triển áp lực nước lỗ rỗng khi cắt.
Do đó: CU = Consolidated + Undrained
3. Câu hỏi quan trọng nhất: lúc bắt đầu cố kết lấy giá trị u ở thời điểm nào?
Không lấy u ngay tại thời điểm bạn vừa tăng áp lực cố kết.
Đây là điểm cần phân biệt rõ.
Giả sử trước khi cố kết mẫu của bạn đang ở:
- σ3=280kPa
- Back pressure = 230 kPa
- u=268,5kPa
Sau khi B-check đạt yêu cầu, bạn bắt đầu đặt áp lực cố kết.
Ví dụ áp lực cố kết: σ3=180kPa hoặc một giá trị khác theo chương trình thí nghiệm.
Ngay khi thay đổi áp lực buồng, áp lực nước lỗ rỗng sẽ nhảy lên hoặc thay đổi rất nhanh.
Giá trị đó không phải là u cuối cùng của quá trình cố kết.
4. Vậy u0 của cố kết lấy ở đâu?
Nếu bạn muốn xác định độ giảm áp lực nước lỗ rỗng trong quá trình cố kết, thì:
u0=giá trị u ngay sau khi áp lực cố kết được đặt và hệ thống đạt trạng thái cân bằng thủy lực ban đầuNói thực tế trên máy:
Trước khi chuyển sang cố kết
Bạn cần ghi: utrước
Sau đó đặt áp lực cố kết.
Khi áp lực buồng đã đạt giá trị đặt và đường thoát nước được mở, áp lực nước lỗ rỗng sẽ thay đổi.
Giá trị dùng làm mốc đầu cố kết phải được xác định theo quy trình/thiết bị của phòng thí nghiệm, nhưng về mặt cơ học đất, mốc t=0 của quá trình cố kết được lấy ngay khi bước tải cố kết được áp dụng và quá trình thoát nước bắt đầu.
5. Ví dụ cụ thể với mẫu D38 × 76 mm của bạn
Giả sử sau B-check:
σ3=280kPa u=268,5kPaBạn chuyển sang cố kết với: σ3=200kPa
Khi giảm áp lực buồng từ: 280→200kPa
áp lực nước lỗ rỗng có thể diễn biến như sau:
| Thời điểm | σ3 | u |
|---|---|---|
| Trước thay đổi | 280 | 268,5 |
| Ngay sau khi đặt tải | 200 | 188,5 |
| 10 s | 200 | 185 |
| 1 phút | 200 | 175 |
| 5 phút | 200 | 155 |
| 30 phút | 200 | 125 |
| 2 giờ | 200 | 105 |
| Khi ổn định | 200 | ~100 |
Các số trên chỉ là ví dụ minh họa, không phải giá trị thực tế của mẫu bạn.
Điểm cần chú ý là: u=188,5kPa ngay sau khi đặt áp lực cố kết, khác với: u≈100kPa sau khi cố kết hoàn thành.
6. "Thời điểm bắt đầu cố kết" chính xác là thời điểm nào?
Có thể chia thành 3 thời điểm để tránh nhầm:
t<0: trước cố kết
Mẫu đang ở trạng thái bão hòa/B-check hoặc trạng thái chuẩn bị.
Ví dụ: σ3=280 u=268,5
t=0: bắt đầu cố kết
Áp lực cố kết được đặt vào mẫu và cho phép thoát nước.
Đây là mốc bắt đầu ghi dữ liệu cố kết t=0
t>0: đang cố kết
Nước thoát khỏi mẫu: u↓ đồng thời: σ′↑ và mẫu tiếp tục biến dạng.
7. Một điều rất quan trọng: không nên lấy u tùy ý sau vài giây
Ví dụ máy hiển thị:
16:00:00 u=268,5
Bạn chuyển sang cố kết.
Máy hiển thị:
16:00:02 u=240
16:00:05 u=220
16:00:10 u=210
Không nên tự ý nói: "u bắt đầu cố kết = 210 kPa."
Mốc đầu cố kết phải gắn với thời điểm bắt đầu áp dụng bước tải và điều kiện thoát nước, không phải chọn một giá trị u bất kỳ sau khi hệ thống đã bắt đầu phản ứng.
8. Tại sao u lại thay đổi ngay khi bắt đầu cố kết?
Vì khi bạn thay đổi ứng suất tổng: Δσ đất phản ứng ngay lập tức.
Trong đất bão hòa, tại thời điểm rất ngắn ban đầu, nước chưa kịp thoát hết. Vì vậy một phần tải được chuyển thành thay đổi áp lực nước lỗ rỗng.
Sau đó khi mở thoát nước:
nước thoát → u↓ → σ′↑ → hạt đất chịu tải nhiều hơn → mẫu cố kết9. Khi cố kết hoàn thành thì u phải bằng bao nhiêu?
Không nhất thiết phải bằng 0.
Đây là một hiểu lầm rất phổ biến.
Ví dụ bạn cố kết mẫu ở: σ3=200kPa
và back pressure: ub=150kPa
Sau khi cố kết hoàn thành, hoàn toàn có thể: u≈150kPa
chứ không phải: u=0
Vì áp lực nước lỗ rỗng tuyệt đối vẫn có thể tồn tại do back pressure.
Điều quan trọng là áp lực nước lỗ rỗng dư do quá trình cố kết đã tiêu tán, chứ không phải áp lực nước tuyệt đối phải về 0.
10. Phân biệt u, ub và Δu
Đối với máy 3 trục của bạn, cần phân biệt:
① u – áp lực nước lỗ rỗng
Là giá trị máy đo tại đầu đo pore pressure.
Ví dụ: u=268,5kPa
② ub – back pressure
Là áp lực nước đặt vào mẫu từ hệ thống back pressure.
Ví dụ: ub=230kPa
③ Áp lực nước lỗ rỗng dư
Có thể hiểu đơn giản là phần chênh lệch so với áp lực nước cân bằng/back pressure:
uexcess=u−ubVí dụ: u=268,5 ub=230
thì: uexcess=38,5kPa
Khi cố kết tiếp tục, giá trị này thường giảm dần về gần 0.
11. Đối với số liệu của bạn: u=268,5, back pressure = 230 kPa
Ta có:
u−ub=268,5−230 uexcess=38,5kPaĐiều này rất đáng chú ý.
Nếu đây là trạng thái ngay trước khi bắt đầu cố kết, thì có thể hiểu rằng tại thời điểm đó áp lực nước lỗ rỗng đang cao hơn back pressure khoảng: 38,5kPa
Sau khi mở thoát nước và cố kết diễn ra, nếu hệ thống ổn định tốt thì u sẽ có xu hướng tiến về gần: ub=230kPa
nhưng chỉ khi áp lực buồng/các điều kiện biên phù hợp với trạng thái bạn đang xét.
12. Làm sao biết cố kết đã hoàn thành?
Không nên chỉ nhìn:
"Đã chạy 2 giờ."
mà phải nhìn diễn biến thể tích/biến dạng và áp lực nước lỗ rỗng.
Thông thường theo dõi:
Áp lực nước lỗ rỗng u(t)
Khi cố kết: u↓ và cuối quá trình: u→ u ổnđịnh
Thể tích nước thoát ra
Theo dõi: V(t)
Ban đầu: dV/dt lớn.
Sau đó giảm dần.
Khi: dV/dt→0 thì quá trình cố kết gần hoàn thành.
Biến dạng
Theo dõi: εv(t)
hoặc sự thay đổi chiều cao/thể tích mẫu.
Khi tốc độ biến dạng giảm rất nhỏ và đạt tiêu chí của tiêu chuẩn → có thể kết thúc cố kết.
13. Sơ đồ toàn bộ thí nghiệm CU
Bạn có thể nhớ theo sơ đồ:
Lắp mẫu
↓
Bão hòa
↓
B-check
↓
B đạt yêu cầu
↓
BẮT ĐẦU CỐ KẾT — t=0
↓
Đặt σ3 cố kết
↓
Mở thoát nước
↓
u thay đổi
↓
Nước thoát ra
↓
Thể tích mẫu giảm
↓
Ứng suất hữu hiệu tăng
↓
udư giảm
↓
CỐ KẾT HOÀN THÀNH
↓
Đóng thoát nước
↓
Bắt đầu cắt
↓
CU – Undrained shear
14. Câu trả lời ngắn gọn cho câu hỏi của bạn
Cố kết trong CU là giai đoạn cho nước thoát ra khỏi mẫu dưới một áp lực buồng/consolidation pressure xác định, để mẫu đạt trạng thái ứng suất hữu hiệu mong muốn trước khi cắt không thoát nước.
Còn câu hỏi "lúc bắt đầu cố kết lấy giá trị u ở thời điểm nào?" thì:
Không lấy tùy ý giá trị u sau vài giây. Mốc t=0 phải là thời điểm bước áp lực cố kết được áp dụng và điều kiện thoát nước được mở để quá trình cố kết bắt đầu. Giá trị u tại mốc đó là giá trị ban đầu để theo dõi quá trình tiêu tán áp lực nước lỗ rỗng.