Thí nghiệm 3 trục UU
Ngày đăng 19/08/2026
Thí nghiệm UU (Unconsolidated–Undrained – không cố kết, không thoát nước) là một loại thí nghiệm nén ba trục dùng để xác định sức chống cắt không thoát nước của đất, đặc biệt phù hợp với đất sét bão hòa hoặc đất có tính thấm rất thấp.
1. UU nghĩa là gì?
UU gồm hai điều kiện:
+ U – Unconsolidated (không cố kết): Sau khi đặt mẫu vào buồng ba trục và tạo áp lực buồng σ₃, không cho mẫu cố kết dưới áp lực đó.
+ U – Undrained (không thoát nước): Khi gia tải cắt, van thoát nước được đóng, nước trong lỗ rỗng không được thoát ra ngoài.
Vì vậy, toàn bộ quá trình thí nghiệm diễn ra rất nhanh và thể tích mẫu gần như không thay đổi nếu mẫu bão hòa hoàn toàn.
2. Quy trình UU cơ bản
Có thể hình dung:
Lấy mẫu → lắp mẫu → tạo áp lực buồng → không cố kết → đóng thoát nước → cắt nhanh → phá hoại → xác định sức chống cắt
Cụ thể:
Bước 1 – Chuẩn bị mẫu
Ví dụ mẫu của bạn:
+ Đường kính: D = 38 mm
+ Chiều cao: H = 76 mm
+ Đất: bùn sét xám xanh.
Mẫu được đặt giữa hai đá thấm và giấy lọc, lắp màng cao su rồi đưa vào buồng ba trục.
Bước 2 – Tạo áp lực buồng σ₃
Ví dụ: σ3=100kPa
Áp lực buồng được tăng đến giá trị yêu cầu.
Điểm quan trọng là: không giữ mẫu để cố kết dưới σ₃.
Bước 3 – Đóng van thoát nước
Van thoát nước phải đóng.
Nước trong lỗ rỗng không được phép thoát ra.
Bước 4 – Cắt mẫu
Tác dụng tải dọc trục với tốc độ phù hợp cho UU.
Trong quá trình cắt, theo dõi:
+ lực dọc trục;
+ biến dạng dọc trục;
+ ứng suất lệch;
+ nếu thiết bị có cảm biến thì có thể theo dõi áp lực nước lỗ rỗng.
Khi mẫu đạt phá hoại thì dừng.
3. UU khác CU như thế nào?
Đây là điểm rất quan trọng vì bạn đang làm CU khá nhiều.
| Nội dung | UU | CU |
|---|---|---|
| Cố kết trước khi cắt | ❌ Không | ✅ Có |
| Thoát nước khi cố kết | Không cố kết | Có |
| Thoát nước khi cắt | ❌ Không | ❌ Không |
| Tốc độ cắt | Nhanh | Chậm hơn UU |
| Đo áp lực nước lỗ rỗng | Có thể | Thường có |
| Xác định sức chống cắt không thoát nước | ✅ | ✅ |
| Xác định tham số hữu hiệu c', φ' | ❌ Không trực tiếp | ✅ Có thể |
| Phù hợp đất sét | ✅ | ✅ |
Có thể nhớ rất đơn giản:
UU: Không cố kết → Không thoát nước → Cắt
CU: Có cố kết → Không thoát nước → Cắt
4. Trong UU có giai đoạn cố kết không?
Không.
Đây chính là điểm khác biệt căn bản.
Ví dụ bạn đặt: σ3=280kPa
và mẫu có áp lực nước lỗ rỗng ban đầu khoảng: u=268.5kPa
Trong UU, bạn không chờ cho u giảm xuống và không chờ nước thoát ra để mẫu cố kết.
Sau khi đạt điều kiện áp lực yêu cầu, tiến hành cắt trong điều kiện không thoát nước.
Trong khi đó, với CU, bạn phải có giai đoạn:
Tăng áp lực → cho nước thoát → mẫu cố kết → xác định hoàn thành cố kết → đóng van → cắt không thoát nước.
5. UU dùng để xác định đại lượng gì?
Đại lượng quan trọng nhất là: cu hay sức chống cắt không thoát nước.
Trong điều kiện UU của đất bão hòa, người ta thường biểu diễn sức chống cắt theo ứng suất tổng: τf=cu
đối với trường hợp lý tưởng của đất sét bão hòa, nên góc ma sát không thoát nước theo ứng suất tổng thường được xem xấp xỉ: ϕu≈0∘
Khi đó: cu=(σ1−σ3)/2
tại trạng thái phá hoại, nếu áp dụng mô hình φu = 0°.
6. Ví dụ với mẫu D38 × 76 mm
Giả sử bạn làm 3 mẫu UU:
| Mẫu | σ₃ (kPa) | Ứng suất lệch tại phá hoại qf (kPa) | cu (kPa) |
|---|---|---|---|
| UU-1 | 100 | 80 | 40 |
| UU-2 | 200 | 82 | 41 |
| UU-3 | 300 | 84 | 42 |
Ta có:
cu=qf/2Ví dụ mẫu UU-1:
cu=80/2=40kPaNếu đất sét bão hòa và kết quả phù hợp với giả thiết φu ≈ 0°, khi vẽ vòng tròn Mohr theo ứng suất tổng, các vòng tròn có xu hướng cho cùng một giá trị cu.
7. Tại sao UU không cần cố kết?
UU mô phỏng trường hợp đất chịu tải nhanh, không đủ thời gian để nước thoát ra.
Ví dụ thực tế:
+ tải trọng công trình tăng nhanh;
+ đắp đất nhanh;
+ gia tải nhanh trên nền đất sét mềm;
+ tải trọng ngắn hạn;
+ đánh giá ổn định ngắn hạn của nền đất sét.
Trong những trường hợp này, đất sét có độ thấm rất nhỏ nên nước trong lỗ rỗng chưa kịp thoát ra. Do đó sức chống cắt được xem xét ở điều kiện không thoát nước.
8. UU, CU và CD – nhớ theo 3 chữ
Có thể nhớ cả ba loại thí nghiệm ba trục như sau:
UU
Không cố kết → Không thoát nước → Cắt nhanh
CU
Cố kết → Không thoát nước → Cắt
CD
Cố kết → Thoát nước → Cắt
Trong đó:
+ UU: chủ yếu phục vụ sức chống cắt không thoát nước ngắn hạn.
+ CU: rất hữu ích để xác định cả ứng suất tổng và ứng suất hữu hiệu nếu đo u.
+ CD: dùng để nghiên cứu sức chống cắt trong điều kiện thoát nước, thường phù hợp với phân tích dài hạn của đất có thể thoát nước.