Thí nghiệm 3 trục CU

Ngày đăng 24/08/2026

Thí nghiệm nén ba trục CU (Consolidated Undrained Triaxial Test) là thí nghiệm dùng để xác định đặc tính chống cắt của đất trong điều kiện mẫu đã cố kết nhưng khi cắt thì không cho nước thoát ra.

Nói đơn giản:

CU = Cố kết trước → sau đó cắt không thoát nước → đồng thời đo áp lực nước lỗ rỗng.

1. Nguyên lý của thí nghiệm CU

Mẫu đất hình trụ được đặt trong buồng ba trục.

Mẫu chịu:

 + Áp lực buồng σ3​ tác dụng xung quanh mẫu.

 + Tải trọng dọc trục tạo ra σ1​.

 + Áp lực ngược ub​ dùng để bão hòa mẫu.

 + Cảm biến đo áp lực nước lỗ rỗng u.

Thí nghiệm gồm 3 giai đoạn chính:

Bão hòa → Cố kết → Cắt không thoát nước.

2. Giai đoạn bão hòa

Mục đích là làm cho nước chiếm đầy các lỗ rỗng của mẫu đất.

Thường sử dụng:

 + Áp lực buồng σ3​

 + Áp lực ngược ub​

Sau đó kiểm tra B-value: B=​Δu​/Δσ3

B càng gần 1 thì mẫu càng đạt trạng thái bão hòa tốt.


3. Giai đoạn cố kết – Consolidated (C)

Sau khi mẫu bão hòa, cho mẫu thoát nước dưới áp lực cố kết đã chọn.

Trong giai đoạn này:

 + Nước thoát khỏi mẫu.

 + Thể tích mẫu giảm.

 + Áp lực nước lỗ rỗng dư giảm.

 + Ứng suất hữu hiệu tăng.

 + Mẫu đạt trạng thái cố kết.

Ví dụ với trường hợp bạn đã làm trước đây:

+ Mẫu: D38 × 76 mm

 + Đất: bùn sét xám xanh

 + Áp lực buồng: 280 kPa

 + Áp lực ngược: 230 kPa

 + Áp lực nước lỗ rỗng ban đầu: 268,5 kPa.

Trong quá trình cố kết, cần theo dõi u, lượng nước thoát ra và biến dạng/thể tích để xác định khi nào cố kết đạt yêu cầu.


4. Giai đoạn cắt – Undrained (U)

Đây là điểm quan trọng nhất của thí nghiệm CU.

Sau khi cố kết hoàn thành:

Đóng van thoát nước → không cho nước thoát → tăng tải dọc trục để cắt mẫu.

Khi cắt: ΔV≈0

và áp lực nước lỗ rỗng thường thay đổi đáng kể.

Máy ghi đồng thời:

 + Lực dọc trục F

 + Biến dạng dọc trục ε

 + Áp lực nước lỗ rỗng u

 + Áp lực buồng σ3​

+ Thời gian

 + Có thể có thay đổi thể tích tùy hệ thống.


5. Tại sao phải đo áp lực nước lỗ rỗng?

Đây là ưu điểm rất quan trọng của CU.

Ứng suất hữu hiệu được tính theo: σ′=σ−u

Ví dụ: σ1​=350kPa        u=250kPa

thì:  σ1′​=350−250=100kPa

Tương tự: σ3′​=σ3​−u

Nhờ đo u, ta có thể phân tích ứng suất tổng và ứng suất hữu hiệu của mẫu.

6. Kết quả chính của thí nghiệm CU

Thông thường tiến hành ít nhất 3 mẫu với các mức áp lực cố kết khác nhau.

Sau đó xác định:

 + Đường cong ứng suất – biến dạng

 + Ứng suất lệch: q=σ1​−σ3​

+ Áp lực nước lỗ rỗng u

 + Sức chống cắt

 + c′, φ′ theo ứng suất hữu hiệu

 + Có thể xác định sức chống cắt không thoát nước su​ tùy cách xử lý kết quả.

7. CU khác UU và CD như thế nào?

Thí nghiệm Cố kết trước cắt Khi cắt Nước thoát khi cắt
UU Không Không thoát nước ❌
CU Có Không thoát nước ❌
CD Có Thoát nước ✅

Vì vậy, có thể nhớ rất đơn giản:

UU: Không cố kết → Không thoát nước khi cắt.

CU: Có cố kết → Không thoát nước khi cắt.

CD: Có cố kết → Có thoát nước khi cắt.

8. Ý nghĩa thực tế

Thí nghiệm CU đặc biệt phù hợp để nghiên cứu đất sét, bùn sét và đất yếu, vì nó mô phỏng tình huống:

Đất đã chịu tải và cố kết trong một khoảng thời gian, sau đó chịu một tải trọng nhanh khiến nước trong lỗ rỗng không kịp thoát.

Do đó CU được sử dụng trong phân tích:

 + Nền móng công trình

 + Nền đường

 + Đê, đập đất

 + Mái dốc

 + Nền đất yếu

 + Công trình chịu tải nhanh

 + Ổn định nền trong điều kiện ngắn hạn và dài hạn.

Đối với mẫu D38 × 76 mm bùn sét xám xanh của bạn, có thể hình dung toàn bộ quá trình là:

Lắp mẫu → bão hòa → B-check → cố kết với σ3​ đã chọn → xác định cố kết hoàn thành → đóng thoát nước → cắt CU → ghi F, Δh, u → tính σ1​, σ3​, σ1′​, σ3′​, c′,φ′.

Zalo